Valkenswaard werd als eerste dorp bevrijd

VALKENSWAARD - Dat Valkenswaard al eerste dorp in Nederland werd bevrijd, is bekend. Maar waarom? Om deze vraag te beantwoorden moeten we terug naar 6 juni 1944, naar de invasie van de geallieerden en de verschillende gevechten daarna. 

De planning was om na het veroveren van het bruggenhoofd in Normandië zo snel mogelijk havens aan de kust te bevrijden om de bevoorrading eenvoudiger te maken. In eerste instantie werden alle voorraden via 2 kunstmatige havens in Normandië gedaan. Toen er eentje verwoest werd in een storm, werd dit al moeilijker. De overgebleven optie, Cherbourg, werd door de Duitsers verwoest en viel ook weg. 
Na vele gevechten werd de beste optie, Antwerpen, op 4 september bevrijd, met een haven die intact was. Maar deze kon niet gebruikt worden omdat de Westerschelde nog in Duitse handen was.

Er moest een belangrijke beslissing genomen worden omdat de aanvoer van voorraden stokte; bovendien gebeurde dit voor het grootste gedeelte nog per vrachtwagen vanuit Normandië, de zogenaamde Red Ball Express. Er was hevige ruzie tussen de Britse bevelhebber generaal Montgomery en de Amerikanen over wie de voorrang kreeg en dus een offensief kon plannen. Eisenhower koos onder druk voor Montgomery met als voorwaarde dat hij ook de Westerschelde vrij zou maken van Duitsers. 
Op dat moment is de planning gaan lopen voor ‘Operatie Market Garden’ (Market = luchtlandingsoperatie, Garden = grondoffensief) en dus de aanval die via Valkenswaard naar, uiteindelijk, Arnhem liep.

De opmars werd hervat op 6 september en bij Beringen werd een brug over het Albertkanaal veroverd. Op 10 september werd ’s avonds bij verrassing ook de brug over het Kanaal Bocholt-Herentals veroverd door de Irish Guards en vroeg in de ochtend werd het geallieerde bruggenhoofd uitgebreid tot aan de Nederlandse grens. 

Engelsen in Lommel-Kolonie 

Dat de Engelsen in Lommel-Kolonie waren werd bij ons spoedig bekend en velen gingen in de richting van de grens om hen te zien. Dit was niet zonder risico aangezien aan Nederlandse kant de bezetter nog volop aanwezig was. 

Op 11 september hebben enkelen dit aan den lijve ervaren. We weten van de gruwelijke moord op Jan Maas en Christ Tegenbosch en van de verwonding van Christ Aerts en Toon Rijkers. Het bruggenhoofd moest nog uitgebreid en versterkt worden. Nadat, via een verkenning op 11 september, de brug over de Dommel bij Valkenswaard geschikt bevonden werd, kon de operatie beginnen. Vanaf 11 september werd Valkenswaard diverse malen door de Engelse artillerie beschoten waarbij slachtoffers gevallen zijn.

17 september

17 september was het zover. Behalve de landing van Amerikaanse en Engelse parachutisten verderop in Nederland werd er een artilleriebarrage gelegd op de Luikerweg ten zuiden van Valkenswaard. Om 14.35 uur die dag werd het sein voor de opmars gegeven en zette de tankcolonne zich in beweging. De bedoeling was om die dag Valkenswaard in te nemen en door te stoten naar Eindhoven. 
Dit ging helaas niet lukken omdat de tanks van de Irish Guards na enkele tientallen minuten in een Duitse tankval reden. Dat kostte een aantal vernietigde tanks en vooral veel vertraging.

Na aanvallen met vliegtuigen, infanterie en het vrij maken van de Luikerweg kon om 16.30 uur de opmars hervat worden. De Engelsen dachten dat Valkenswaard heftig verdedigd zou worden en daarom werden met artillerie en aanvallen met vliegtuigen, vooral op de sigarenfabrieken gericht, vele gebouwen vernietigd en vielen er ook weer slachtoffers. 
Om 17.30 uur op 17 september werd de Dommel bereikt. De troepen moesten gehergroepeerd worden. Om 20.00 uur, toen het al donker werd, gingen ze verder.
Om 20.30 uur werd het bericht naar het hoofdkwartier gezonden dat Valkenswaard ingenomen was.
De Engelsen besloten om die dag niet verder te trekken. In het donker, en via de smalle Eindhovenseweg oprukken zou het risico van nog meer verliezen verhogen.

Het eerste dorp

Zo is Valkenswaard dus het eerste dorp dat door de Engelsen veroverd werd en konden de inwoners genieten van hun hernieuwde vrijheid. Deze vrijheid had helaas diverse slachtoffers onder de burgerbevolking gekost en veel verwoestingen waaraan nog maanden herstelwerk moest worden gedaan. 
De Engelsen hervatten hun opmars en de aanvoer van militairen en gevechtsmateriaal liep dwars door Valkenswaard en ook dat heeft slachtoffers gekost.

Valkenswaard was 17 september 1944 bevrijd en de mensen konden weer vooruit kijken en een toekomst opbouwen. Ieder jaar herdenken we deze dag en dat moeten we blijven doen.
Het bloemencorso en de herdenking van de gesneuvelde Engelse militairen op de Engelse Begraafplaats zijn daarbij mooie activiteiten.

Pierre van Hout
Heemkundekring Weerderheem