De Dommelse watermolen speelt, net als de Venbergse Watermolen, een rol in het boek Watermolens in Noord-Brabant.
De Dommelse watermolen speelt, net als de Venbergse Watermolen, een rol in het boek Watermolens in Noord-Brabant. (Foto: )

Onze twee bijzondere watermolens

Redactie

Watermolens zijn bepalend voor het Noord-Brabantse landschap. Voor veel fietsers en wandelaars zullen het iconische herkenningspunten zijn. Maar ook het typische beken- en rivierenlandschap van Noord-Brabant zelf heeft mede vorm gekregen door de vele ingrepen die mensen hebben gedaan om het water optimaal te benutten.

Valkenswaard - In de gemeente Valkenswaard zijn nog twee van bijzondere watermolens te vinden. De Venbergse watermolen in Valkenswaard stamt al uit de negende of tiende eeuw. Door de jaren heen is de watermolen in gebruik gebleven en heeft verschillende functies gehad. Hij werd gebruikt om graan en boekweit te malen, maar ook voor schors en olie. Ondertussen is één waterrad verwijderd; het andere is gerenoveerd. Tegenwoordig is de molen een veelgebruikt vertrekpunt voor fiets- en wandelroutes.

Aangezien het olie slaan en graan malen in molens niet veel meer oplevert, moeten molenaars nu creatief zijn. Ook voor de Dommelse watermolen moest men op zoek naar een nieuwe hoofdactiviteit. Maurice van den Eijnden, nazaat van het Dommelse molenaarsgeslacht, vond een originele oplossing. Eigenaren van koeien, huisdieren en reptielen kunnen terecht bij de watermolen. Door het assortiment uit te breiden van bakproducten naar diervoeders kunnen vrijwilligers hier nog steeds rustig maismeel malen, terwijl beneden de hondenbrokken verkocht worden.

Aan de vele beken en rivieren die door het Brabantse landschap slingeren, lagen ooit tientallen watermolens. De grondheren en molenaars wisten maar al te goed hoe zij de kracht van water moesten benutten. Ondanks het trage stromen van het beekwater wisten zij hoe waterkracht zorgde voor energie.

Elk van de watermolens stuwde het water totdat het genoeg kracht had om het waterrad aan te drijven. Het stuwen had voor de waterhuishouding kilometers verderop grote gevolgen. Watermolenaars wilden zoveel mogelijk watertoevoer, en stuwden daarom het water nog wel eens te hoog op. Daardoor liepen andere plekken weer onder water of vielen juist droog. Watermolenaars en boeren kregen het daarom met elkaar aan de stok. Er werden controleurs aangesteld om de maximale waterstand in de gaten te houden. Om de waterkracht toch optimaal toe te passen vonden er ingrepen plaats, die het landschap en wegenpatroon van Brabant mede bepaalden.

Het boek Watermolens in Noord-Brabant is verkrijgbaar via www.matrijs.com.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden