De bevrijders op de Valkenswaardse Markt (War Illustrated, 13 oktober 1944).
De bevrijders op de Valkenswaardse Markt (War Illustrated, 13 oktober 1944). (Foto: )

17 september 1944: een einde aan de overheersing

Henk van Mierlo

Zondag 17 september 1944 komt er voor Valkenswaard een einde aan de Duitse overheersing. Daarmee is het de eerste Nederlandse gemeente die door de Engelsen wordt bevrijd. De bevrijders arriveren later in Valkenswaard dan gepland. Daarmee ligt Market Garden al meteen behoorlijk achter op het schema, een achterstand die niet meer wordt ingelopen.

Valkenswaard - Kolonel Joe Vandeleur laat 's avonds op bevel van brigadegeneraal Norman Gwatkin de Irish Guards in Valkenswaard halt houden en samen drinken ze daarna een glas champagne op het bereikte resultaat. Ze hebben op de eerste dag van operatie Market Garden zo'n twaalf kilometer afgelegd en Valkenswaard bevrijd. De operatie - bedoeld om snel door te stoten naar Arnhem - is die middag om twee uur gestart met een fors artilleriebombardement uit maar liefst 350 vuurmonden nabij het Kempisch Kanaal, iets ten noorden van Lommel.

Het is gericht op vooruitgeschoven Duitse posities aan weerszijden van de Luikerweg. Het bombardement moet de weg vrijmaken voor de vele duizenden voertuigen en manschappen die daarover richting Arnhem zullen trekken. Het uur U is bepaald op 14.35 uur die middag. Dan klinkt het bevel 'Optrekken' en zet de voorste tank van luitenant Keith Heathcote zich in beweging, gevolgd door de andere voertuigen. In aanvang lijkt de aanval goed te verlopen en worden de eerste krijgsgevangenen gemaakt. Maar al na een tiental minuten lopen de Shermantanks in een door de Duitsers opgeworpen tankval halverwege de Belgische grens en Borkel. In korte tijd worden negen tanks uitgeschakeld en vallen de eerste geallieerde slachtoffers.

De aangevraagde luchtsteun zorgt voor verlichting van de druk omdat veel Duits geschut langs de Luikerweg alsnog wordt uitgeschakeld. Maar de getroffen tanks en voertuigen verhinderen dat de volgers vanwege smalle weg kunnen passeren. Het duurt even voordat een tank met een schuifblad de uitgeschakelde voertuigen van de weg geschoven heeft. Dan kan de colonne om half vijf weer weer vooruit. Een uur later komen de voorste gelederen van de bevrijders aan bij de brug over de Dommel. De artillerie richt zich nu ook op Valkenswaard en richt veel schade aan aan huizen rond het Florapark en de Eindhovenseweg. Dit komt bovenop de schade die diezelfde middag al is aangericht door een geallieerd luchtbombardement op de sigarenfabrieken aan de Fabriek- en Schoolstraat, de huidige Karel Mollenstraat Zuid en Hoogstraat. Bij de Dommelbrug hergroeperen de Engelsen zich en pas tegen acht uur trekken ze Valkenswaard binnen. Rond half negen bereiken de voorste posities de noordzijde van het dorp en is Valkenswaard bevrijd.

Meer berichten