De plaats van de algemene begraafplaats ingetekend in de huidige situatie
De plaats van de algemene begraafplaats ingetekend in de huidige situatie Coll. W. Coolen

Weerderheem: Het raadsel van de algemene begraafplaats in Borkel deels ontsluierd

Algemeen 614 keer gelezen

Het dorp Borkel en Schaft heeft aan weerszijden van het kerkgebouw in de kom van het huidige dorp een mooie begraafplaats, eigendom van het parochiebestuur. Het oudste, noordelijke deel van dit kerkhof stamt uit de tijd dat de kerk is gebouwd, halverwege de negentiende eeuw. 

Het kerkhof is dan ook een katholieke begraafplaats. Dat was eigenlijk nooit een probleem in Borkel en Schaft omdat alle inwoners deze religie toegedaan waren en dus altijd terecht konden op deze dodenakker. Maar de Begraafwet van 1869 bepaalde dat elke gemeente over een algemene begraafplaats moest beschikken, waar in principe iedereen ter aarde kon worden besteld.

Hoewel er waarschijnlijk niemand ooit gebruik van zou maken, voldeed het gemeentebestuur toch aan de nieuwe wet en legde daarom een omheinde begraafplaats aan ter grootte van 800 m2 op een perceel aan de huidige Dorpsstraat-hoek Hoeverdijk. Enkele jaren later verscheen er ook een lijkenhuisje op dit kerkhof en werd de omheining uitgebreid met een haag. 

De verwachting van het gemeentebestuur dat het begraven op de algemene begraafplaats ‘nimmer zal plaats hebben’ is echter niet uitgekomen. Het gemeenteverslag over 1885 van Borkel en Schaft vermeldt immers dat er ‘1 lijk op de algemene begraafplaats’ ter aarde is besteld. Lange tijd was het een compleet raadsel wie die ene persoon geweest is. Het gemeenteverslag doet daar geen uitspraak over en de acht in 1885 overleden inwoners van Borkel en Schaft hebben allemaal op het rooms-katholieke kerkhof hun laatste rustplaats gevonden. 

Uiteindelijk bracht kroniekschrijver Norbertus Panken uitkomst. Hij schrijft in zijn dagboek eind augustus 1885 het volgende: 
“Den 29 Aug. heeft zich een fatsoenlijk gekleed Duitscher, in een dennebosch aan een’ boom, te Borkel aan de Belgische grens, opgehangen. Hij is 2 Sept. op de algemeene begraafplaats dier gemeente in de heide, niet ver van den molen, begraven, waarop zijn lijk het eerste [is].”
Daarmee is de nationaliteit en het geslacht van de overledene bekend. Iets meer informatie blijkt de Provinciale Noordbrabantsche en ‘s Hertogenbossche courant van 1 september van dat jaar te bieden. Die schrijft dan “Te Borkel is verleden Zaterdag in een dennenbosch nabij de Belgische grenzen het lijk gevonden van een welgekleed manspersoon, naar gissing omstreeks dertig jaren oud, hangende met bretels en eene zweep in een dennenboom. De man is denzelfden dag van Neerpelt (België) gekomen en heeft toen onderweg verklaard ziek te zijn, waardoor hij ook bijna niet kon spreken. Men heeft slechts een vijf centimestukje (2,5 cent) bij hem gevonden”. 
Op basis waarvan Panken heeft geconcludeerd dat het een Duitser betrof, blijft onbekend.

De onfortuinlijke jongeman blijkt achteraf de enige te zijn die is begraven op de algemene begraafplaats van Borkel en Schaft. Hoewel het lijkenhuisje in 1906 wordt herbouwd, verliest de dodenakker enkele decennia later zijn belang. Dat gebeurt in 1934 als Borkel en Schaft wordt samengevoegd met Dommelen en Valkenswaard en gebruik kan maken van het Valkenswaardse algemene kerkhof. De oude dodenakker en het eenzame graf raken daarna in vergetelheid.

Henk van Mierlo 

Heemkundekring Weerderheem, Oranje Nassaustraat 8F, 
5554 AG Valkenswaard

Stuur jouw foto
Mail de redactie
Meld een correctie

Uit de krant